Kategoriler
Blog

Uykusuzluk Hakkında Genel Bilgiler

Insomnia

Giriş

İnsomnia kısaca uykusuzluk olarak bilinse de uykuya dalma ve sürdürme işlemlerinde zorluk yaşanan hastalığın adıdır(1). Uykusuzluk bozukluğunun görülme sıklığı yaklaşık %10-20 olup, yaklaşık %50’si kronik seyreder(2).Haftada birkaç kez ve 3 aydan uzun süren uyku bozuklukları kronik uykusuzluk olarak sınıflandırılır. Tedavisinde genellikle Ramelteon, Doksepin , benzodiazepinler ,benzodiazepin reseptör antagonistleri , çift oreksin reseptör antagonistleri (DORA’lar)kullanılır. Uykusuzluk birinci basamakta yaygın olarak karşılaşılan bir rahatsızlıktır fakat yeterince teşhis edilmediği ve yetersiz tedavi edildiği için ciddi sağlık bakımı yüküne yol açarve uykusuzluk sıklıkla eşlik eden hastalıklarla ilişkilendirilen farklı bir durumdur malesef ki uykusuzluğun patofizyolojisi karmaşıktır ve tam olarak anlaşılamamıştır, ancak hakim teori, uykunun, beyindeki uyanıklığı teşvik eden bölgelerden ve uykuyu teşvik eden bölgelerden gelen girdilerin dengelenmesiyle düzenlendiği yönündedir(1).

İnsomnia Neden Önemlidir

Uykusuzluk bir halk sağlığı sorunudur ve tıbbi uygulamalarda en sık görülen şikayetlerden biridir(6). Bu bozukluk, uyku kalitesi, uykuyu başlatma veya sürdürmede zorluk, önemli sıkıntı ve gündüz işleyişinde bozulma ile karakterizedir(6). Çalışmalar, uykusuzluğun çok yaygın bir durum olduğunu ve semptomların yetişkin nüfusun yaklaşık %33-50’sinde mevcut olduğunu ortaya koymuştur(6).  Yaygınlığı genel nüfusta %10 ila 15 arasında değişmektedir; kadınlarda, boşanmış veya ayrılmış bireylerde, sevdiklerini kaybedenlerde ve yaşlılarda daha yüksek oranlar görülmektedir  ayrıca kronik uykusuzlukla birlikte depresyon, anksiyete, madde bağımlılığı, intihar, motorlu taşıt kazaları ve olası bağışıklık bozuklukları riski de artar ayrıca  uykusuzluk, psikiyatrik bozukluklar ve kardiyovasküler hastalıklar gibi durumların gelişme riskini artırır ve uykusuzluğun yeterli tedavisi, kardiyovasküler ve zihinsel sağlık sonuçlarını iyileştirir(1,6).

Kısaca Sirkadiyen Ritimler

Sirkadiyen ritimler 24 saatlik bir süre boyunca salınır ve beslenme davranışları, uyku-uyanıklık döngüsünün düzenlenmesi ve metabolik homeostaz dahil olmak üzere günlük yaşamın birçok fizyolojik sürecini ve yönünü etkiler ayrıca endojen biyolojik saat ile eksojen aydınlık-karanlık döngüsü arasındaki yanlış hizalama, önemli düzeyde sıkıntıya ve işlev bozukluğuna neden olabilir(5). Optimum şekilde işleyen sirkadiyen ritmiklik için gereken biyolojik zaman tutucu, ön hipotalamusta her biri yaklaşık 10.000 nöron içeren iki küçük eşleştirilmiş çekirdekten oluşan suprakiazmatik çekirdekte (SCN) bulunur (SCN, vücudun ana zaman tutucusudur; sirkadiyen sinyallerin dış uyaranlardan, özellikle de ışıktan iletilmesi de dahil olmak üzere sirkadiyen homeostazdaki anahtar süreçleri yönetir, ancak aynı zamanda egzersiz ve yemek zamanlarının ana zamanları olan diğer dış etkenlerden de etkilenir)(5).

Açık-koyu algılama yoluna, açık-koyu etkisini retinohipotalamik yol yoluyla SCN’ye ileten, doğası gereği ışığa duyarlı özel retinal ganglion hücreleri (ipRGC’ler) aracılık eder ve bu da daha sonra intermediolateral hücre kolonu (IML) yoluyla aşağı doğru iletir (5). Üst servikal ganglion içinde sinapsa çıkmadan önce omurilik ve en sonunda epifiz bezinde sonlanır, böylece melatoninin siklik sekresyonunu düzenler (5).

Mavi Işık Neden Uyku Düzenini Bozar

ipRGC’ler, sirkadiyen sistemi uyaran ışığın fototransdüksiyonuna aracılık etmede anahtar rol oynayan ve çubuklardan ve konilerden farklı olan fotopigment melanopsini içeren özel retinal hücrelerdir , ipRGC’ler,  ışık uyarısı aldığında, bir depolarizasyon kademesi, SCN’yi sinirlendiren RHT aracılığıyla bir aksiyon potansiyelini başlatır(5). Çekirdek veya ventral SCN, ışığı ve karanlığı tespit etmek için duyusal süreçlerden sorumludur; kabuk veya dorsal SCN ise periferik osilatörlere iletim yapar (5). SCN aktive edildikten sonra doğrudan hipotalamusun paraventriküler çekirdeğini (PVN) innerve eder(5). Bu bağlantı, yol içindeki tek engelleyici konumdur ve görünür spektrumdaki mavi ışığa karşılık gelen 440-480 nm dalga boyundaki ışığın varlığıyla engellenir (5).

 

İnsomnia Tedavisinde Bitkisel Çay Kullanımı

Araştırmacılar son zamanlarda uykusuzluk çeken bireylerin çeşitli yan etkilerden dolayı reçeteli ilaçlardan kaçındığını ve bunları değiştirdiğini gösteriyor .İlgili çalışmaya Türkiye ve Ürdün’den 18 yaş ve üzeri 1044 kişi katıldı veriler, web tabanlı Google forms anketi anketi aracılığıyla kolaylık örneklemesi yoluyla toplandı  veri toplama anketi Facebook, WhatsApp, Twitter ve İnstagram üzerinden yaygınlaştırılıp katılımcılar arasında uykusuzluk şiddetini değerlendirmek için ankette Uykusuzluk Şiddet İndeksi (ISI) kullanılmıştır(3). Tüm katılımcılar arasında uykusuzluk sıklığı % 20.2  olarak bulunup uykusuzluk sıklığı Ürdünlü bireylerde %26,0, Türk bireylerde %12,2 olarak bulunmasının ardından tüm katılımcılar arasında bitkisel çay tüketenlerin oranı %71.9 olarak bulunmuştur(3). Uykusuzluğu olan katılımcıların % 65,9’u bitki çayı  tüketmektedir aynı zamanda uykusuzluğu olan % 12.8’i  bitkisel çay içme nedenini daha iyi uyku olarak yanıtlamış aynı zamanda 84 katılımcıdan %52,22’sinin yüksek düzeyde bilgiye sahip olduğunu bildirmiştir. (3). Uykusuzluğun tedavisinde bitkisel ilaçların etki mekanizmalarının temel olarak uyku sonuçlarını etkileyen gama-aminobutirik asit (GABA) sentezleyen ve GABA’yı metabolize eden enzimlerle ilgili olduğu bilinmektedir(4) . Genel olarak bitkisel ilaçlar, benzodiazepin olmayanlara göre daha fazla fayda sağlamamış ancak yan etkiler daha az olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar, bitkilerin uyku miktarını ve kalitesini iyileştirmede bazı faydalara sahip olduğunu ve umut verici bir alternatif tedavi olabileceğini gösteriyor(4).

Insomnia Tedavisinde Kullanılabilecek Bazı Şifalı Bitkiler ve Etkileri

a)Matricaria recutita

Matricaria recutita’nın gündüz fonksiyonu, düşük uyku gecikmesi ve gece uyanma konusunda mütevazı faydaları vardır ve olası mekanizma flavonoid bileşenin etkilerinden kaynaklanıyor olabileceği düşünülmektedir .Gama-aminobutirik asit (GABA) reseptörlerini modüle edebildiği gösterilmiştir (4).

b)Melissa officinalis

Melissa officinalis’in (limon balsamı) uykusuzlukta önemli iyileşmelere neden olduğu gösterilmiştir (4). Anksiyete belirtileri ve anksiyete ile ilişkili semptomlar rosmarinik asit, pentasiklik triterpenoidler, ursolik ve oleanolik asitleri içeren melisa bileşenleri, GABA katabolizmasının inhibitörleri olarak görev yapabilir (4).

c)Piper methysticum

Piper methysticum (kava) üzerinde yapılan bir klinik deneyde , psikotik olmayan anksiyete uyku bozuklukları, kava ekstraktı (WSR 1490)  ile etkili ve güvenli bir şekilde tedavi edilebilmektedir. Diğer klinik deneyler, şifalı bitkilerin uykusuzluk üzerinde olumlu etkilerini göstermemiştir(4).

d)Lavandulaangustifolia

Lavandulaangustifolia (lavanta) üzerinde yapılan iki klinik çalışma  anlamlı faydalı etkiler göstermemesine rağmen Lillehei ve ark . lavantanın hastaların uyandıktan sonra kendilerini tazelenmiş hissetmelerini sağladığını buldu ancak uyku miktarı üzerinde yararlı bir etkisi olmadı (4). Ek olarak Lewith ve ark . lavantanın kadınlarda ve genç kişilerde uyku kalitesini iyileştirdiği sonucuna varıldı ancak etkisi anlamlı değildi (4).

e)Passiflora

Ngan ve arkadaşlarının araştırmasına göre Passiflora’nın uyku kalitesi üzerinde yalnızca kısa vadeli faydaları vardı(4).

f)Passiflora incarrnata

Passiflora incarnata (passionflower)  polisomnografi (PSG) ve anksiyete parametrelerinde anlamlı bir değişiklik göstermedi (4) .

g)Xylaria nigripes

Xylaria nigripes plaseboyla karşılaştırıldığında anlamlı bir fark göstermese de, bir iç karşılaştırma müdahale grubunda bir iyileşme ortaya çıkardı(4). Araştırmacılar, aktif bileşen olan 5-metilmelleinin beyindeki GABA’yı artırabildiğini ve uykusuzluğu iyileştirebileceğini öne sürdüler (4).

h)Valeriana officinalis

Üç çalışma, Valeriana officinalis’in (kediotu) insan modellerindeki etkilerini değerlendirdi . Coxeter ve ark . kediotunun uykuya dalma süresini azalttığını ve uyku kalitesi üzerinde küçük bir etki yarattığını bildirmiştir(4). Başka bir çalışmada, bu bitkinin plaseboya kıyasla müdahale grubunda hızlı olmayan göz hareketi (NREM) uykusunda uzun süreli yavaş dalga uykusuna (iyileşmede önemli) neden olduğu gösterilmiştir fakat hafif psikolojik uykusuzluk üzerinde de olumlu etkiler gösterdi ama başka bir çalışmada, kaydedilen uyku elektroensefalografisi (EEG), ruh hali ve psikometrik performans açısından 300 mg/gün ve 600 mg/gün kediotu tabletleri ve plasebolar arasında anlamlı bir fark gösterilmemiştir (4).

I)Valeriana edulis

  1. mexicana’nın hızlı göz hareketi (REM) uykusunu ( V. officinalis’e göre daha fazla ) ve delta aktivitesini arttırdığı, NREM uykusunda evre 1 ve 2 süresini, uyku latansını, uyanma ataklarını ve sabah uykululuğunu azalttığı belirtilmektedir ( V. officinalis’ten daha fazla ) (4).

 

Referanslar

  1. Shaha D. P. (2023). Insomnia Management: A Review and Update. The Journal of family practice, 72(6 Suppl), S31–S36. https://doi.org/10.12788/jfp.0620
  2. Buysse D. J. (2013). Insomnia. JAMA309(7), 706–716. https://doi.org/10.1001/jama.2013.193
  3. ALJABARI,HALLA. INSOMNIA AND FACTORS ASSOCIATED WITH HERBAL TEA USE AMONG TURKISH AND JORDANIAN COMMUNITIES.Yüksek Lisans Tezi, BAHÇEŞEHİR,2022
  4. Feizi, F., Namazi, N., Rahimi, R., & Ayati, M. H. (2019). Medicinal Plants for Management of Insomnia: A Systematic Review of Animal and Human Studies. Galen medical journal8, e1085. https://doi.org/10.31661/gmj.v8i0.1085
  5. Steele, T. A., St Louis, E. K., Videnovic, A., & Auger, R. R. (2021). Circadian Rhythm Sleep-Wake Disorders: a Contemporary Review of Neurobiology, Treatment, and Dysregulation in Neurodegenerative Disease. Neurotherapeutics : the journal of the American Society for Experimental NeuroTherapeutics18(1), 53–74. https://doi.org/10.1007/s13311-021-01031-8
  6. Bollu, P. C., & Kaur, H. (2019). Sleep Medicine: Insomnia and Sleep. Missouri medicine116(1), 68–75.

“Uykusuzluk Hakkında Genel Bilgiler” için 2 yanıt

Bir yanıt yazın